Kategorie
Sprawy karne

Prywatny akt oskarżenia

Prywatny akt oskarżenia to niekiedy jedyny sposób na to, by sprawiedliwości stało się zadość. Większość przestępstw ściganych jest z oskarżenia publicznego. Oznacza to, że postępowanie prowadzą organy ścigania, czyli policja lub prokuratura. Akt oskarżenia w takich sprawach również wnosi prokurator (ewentualnie: zatwierdza sporządzony przez policję). Są jednak przestępstwa, co do których policja i prokuratura zasadniczo nie prowadzą postępowań. Chodzi o tzw. przestępstwa prywatnoskargowe. Dochodzenie sprawiedliwości w takich sprawach wymaga wniesienia prywatnego aktu oskarżenia.

Prywatny akt oskarżenia – w jakich sprawach?

Pewnie ciekawi Cię, w jakich sprawach sposobem na pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności jest prywatny akt oskarżenia. W kodeksie karnym jet tylko kilka przestępstw prywatnoskargowych.

Wniesienie prywatnego aktu oskarżenia może być niezbędne w przypadku następujących przestępstw:

  • lekki uszczerbek na zdrowiu,
  • średni uszczerbek na zdrowiu, ale spowodowany nieumyślnie,
  • naruszenie nietykalności cielesnej,
  • zniesławienie,
  • zniewaga.

Jeśli jesteś pokrzywdzonym w sprawie o któreś z wymienionych przestępstw, musisz w dużej mierze zdać się na siebie. Jeśli nawet zgłosisz sprawę na policję, to główny ciężar prowadzenia sprawy spocznie na Tobie. Policja co najwyżej zabezpieczy dowody i prześle Twoją skargę do sądu. W sądzie musisz już sobie radzić sam. Oczywiście możesz skorzystać z pomocy adwokata – najlepiej by był to adwokat specjalizujący się w sprawach karnych.

Wniesienie prywatnego aktu oskarżenia

Jeśli złożyłeś skargę na policji – zostanie ona przesłana do sądu. Nie musisz jednak iść tą drogę. Możesz od razu sam złożyć prywatny akt oskarżenia do sądu, bez pośrednictwa policji.

Taki akt oskarżenia może mieć uproszczoną formę. Przepisy wymagają jedynie, by zawierał oznaczenie osoby oskarżonego, oznaczenie zarzucanego mu czynu oraz dowody. Chodzi oczywiście o dowody, na których opiera się oskarżenie.

Mimo relatywnie niewielkich wymagań co do treści aktu oskarżenia, warto przygotować go profesjonalnie. Przyspiesza to postępowanie oraz zwiększa szansę na pociągnięcie sprawy do odpowiedzialności karnej.

Wnosząc prywatny akt oskarżenia należy pamiętać o uiszczeniu opłaty, która wynosi 300 zł. 

Posiedzenie pojednawcze

W sprawach prywatnoskargowych zanim sprawa trafi na rozprawę, wyznaczane jest posiedzenie pojednawcze. Na takim posiedzeniu może dojść do pojednania stron, co kończy sprawę – postępowanie zostanie wówczas umorzone. Może tak być zwłaszcza wówczas, gdy sprawca przeprosi pokrzywdzonego lub naprawi szkodę. Czasami dla osoby pokrzywdzonej jest to wystarczające. Pokrzywdzony nie zawsze musi chcieć bezwzględnego ukarania sprawcy. Nierzadko bowiem sprawy o przestępstwa prywatnoskargowe są sprawami tak naprawdę o honor i zasady.

Jeśli dochodzi do pojednania, strony mogą zawrzeć przed sądem ugodę. Przedmiotem takiej ugody mogą być również roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem.

Z postępowania pojednawczego sporządza się protokół. Jeśli do pojednania nie dojdzie – sprawa trafia na rozprawę.

Warto również pamiętać, że istotne znaczenie ma stawiennictwo oskarżyciela prywatnego lub jego pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym. Jeżeli żadna z tych osób nie pojawi się na posiedzeniu pojednawczym bez usprawiedliwienia – prowadzący posiedzenie umorzy postępowanie. Niestawiennictwo na posiedzeniu pojednawczym traktowane jest jak odstąpienie od oskarżenia.

Prywatny akt oskarżenia – rozprawa

Jeśli nie dojdzie do pojednania – sprawa trafia na rozprawę. Na rozprawie oskarżyciel prywatny odczytuje akt oskarżenia. Oskarżony może odnieść się do stawianych mu zarzutów, niemniej nie ma takiego obowiązku. Na rozprawie przeprowadzane są dowody zgłoszone w prywatnym akcie oskarżenia. Mogą być również przeprowadzane dowody zawnioskowane przez oskarżonego (lub jego obrońcę).

Warto pamiętać, że obowiązek wykazania sprawstwa i winy oskarżonego spoczywa na oskarżycielu prywatnym. Jeżeli oskarżyciel prywatny nie będzie potrafił udowodnić sprawstwa i winy oskarżonego – sąd powinien wydać wyrok uniewinniający. Jest to konsekwencja obowiązującej także w takich sprawach zasady domniemania niewinności. Dlatego też, mając to na uwadze, warto dobrze przemyśleć wystąpienie z prywatnym aktem oskarżenia. Trzeba mieć bowiem zawsze na uwadze, że nie wystarczy mieć rację – trzeba jeszcze potrafić ją wykazać. Nie zawsze jest to proste.

Wzajemny akt oskarżenia

Dość charakterystyczną cechą postępowań w sprawach o przestępstwa prywatnoskargowe jest możliwość wniesienia przez oskarżonego wzajemnego aktu oskarżenia. Nierzadko zdarza się, że zniesławienie czy naruszenie nietykalności cielesnej jest obustronne. Uzasadnione jest zatem, by sąd w jednym postępowania rozpatrywał wzajemne oskarżenia stron.

W takim wypadku każda ze stron występuje w podwójnej roli. Oskarżyciel prywatny jest jednocześnie oskarżonym wzajemnie, natomiast oskarżony – oskarżycielem prywatnym wzajemnym.

Obaj oskarżyciele prywatni korzystają z uprawnień oskarżonego. Pierwszeństwo zadawania pytań i przemówień przysługuje temu oskarżycielowi prywatnemu, który pierwszy wniósł akt oskarżenia.

W wyroku kończącym postępowanie, w którym zgłoszony został wzajemny akt oskarżenia – sąd wyraźnie do zaznacza.

Odstąpienie od oskarżenia

Wspomniałem już o skutkach niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego lub jego pełnomocnika na posiedzenie pojednawcze. Takie niestawiennictwo jest jednoznaczne z odstąpieniem od oskarżenia i skutkuje umorzeniem postępowania. Oczywiście chodzi wyłącznie o nieusprawiedliwione niestawiennictwo.

Taki sam skutek ma niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego lub jego pełnomocnika na rozprawie głównej.

Oskarżyciel prywatny może odstąpić od oskarżenia nie tylko nie przychodząc na posiedzenie czy rozprawę. Może to zrobić wprost, składając odpowiednie oświadczenie. W takim wypadku sąd również umorzy postępowanie, jednakże będzie to wymagało zgody oskarżonego. Jeżeli oskarżony takiej zgody nie wyrazi – sąd musi kontynuować postępowanie. Oskarżony może mieć interes w tym, by postępowanie doprowadzić do końca. Skoro bowiem padł pod jego adresem konkretny zarzut – może chcieć walczyć o wyrok uniewinniający. Uniewinnienie jest bowiem wyrazem tego, że sprawstwo i wina oskarżonego nie zostały wykazana. Umorzenie natomiast jest jedynie formalnym zakończeniem postępowania.

Zgoda oskarżonego na odstąpienie od oskarżenia jest wymagana, jeżeli oskarżyciel prywatny odstąpi od oskarżenia odpowiednio wcześnie. By nie być uzależnionym od zgody oskarżonego – musi to zrobić przed rozpoczęciem przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej.

Koszty postępowania w sprawie z prywatnego aktu oskarżenia

Od skazanego w sprawach z oskarżenia prywatnego sąd zasądza na rzecz oskarżyciela prywatnego poniesione przez niego koszty procesu. Do kosztów procesu należą koszty sądowe (w tym opłaty) oraz uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika.

Oznacza to, że w przypadku pomyślnego dla oskarżyciela prywatnego zakończenia sprawy, odzyska on poniesione koszty. Sąd powinien zasądzić od oskarżonego zarówno zwrot opłaty od aktu oskarżenia (300 zł), jak i zwrot wydatków na adwokata.

Zainteresował Cię artykuł?
Chcesz porozmawiać o swojej sprawie? Umów się na spotkanie w kancelarii lub skontaktuj się ze mną mailowo.

Zobacz dane kontaktowe