Kategorie
Podział majątku

Nierówny podział majątku – czy jest możliwy?

Co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Co jednak, jeśli jeden z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego w znacznie większym stopniu? Czy możliwy jest nierówny podział majątku?

Równe udziały

Z mocy prawa oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.). Zasada ta może zostać zmodyfikowana przez małżonków w intercyzie. Jeżeli jednak małżonkowie jej nie zmodyfikowali – ich udziały w majątku wspólnym, co do zasady, są równe. Będzie tak bez względu na to w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku. Bez znaczenia będzie również przyczyna ustania wspólności majątkowej.

Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. A mówiąc ściślej – by wielkość udziałów uwzględniała stopień przyczynienia się do powstania tego majątku.

Nierówny podział majątku – przesłanki

Aby doszło do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym spełnione muszą zostać łącznie 3 przesłanki:

  1. jeden z małżonków musi wystąpić z żądaniem ustalenia nierównych udziałów,
  2. muszą istnieć ważne powody wystąpienia z żądaniem o ustalenie nierównych udziałów,
  3. musi wystąpić różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego.

Żądanie ustalenia nierównych udziałów

Sąd kwestią nierównych udziałów w ogóle nie będzie się zajmował, jeżeli żaden z małżonków nie zgłosi w sprawie o podział majątku żądania ustalenia nierównych udziałów. Sąd przyjmie w takim wypadku, że udziały stron w majątku wspólnym są równe.

Zgłoszenie żądania ustalenia nierównych udziałów przez któregokolwiek z małżonków powoduje obowiązek rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd. 

Zgłoszenie żądania ustalenia nierównych udziałów nie wyczerpuje jednakże wszystkich powinności strony, która zmierza do ustalenia nierównych udziałów. Konieczne jest również udowodnienie, że spełnione są pozostałe warunki ustalenia nierównych udziałów. Po pierwsze – że zachodzą ważne powody ustalenia nierównych udziałów. Po drugie – że różny jest stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego. 

Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa w tej stronie, która z okoliczności tych wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Innymi słowy – musi to udowodnić ten z małżonków, który żąda ustalenia, że jego udział w majątku wspólnym jest większy.

Ważne powody uzasadniające nierówny podział majątku

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wskazuje wprost co należy rozumieć przez „ważne powody”, uzasadniające wystąpienie z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Przyjmuje się, że „ważne powody” uzasadniające wystąpienie z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym to takie okoliczności faktyczne, w świetle których przyjęcie równych udziałów małżonków byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Ważnym powodem uzasadniającym wystąpienie z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym może być m.in. rażące lub uporczywe naruszanie przez drugiego małżonka obowiązków względem rodziny. Powodem takim może być też doprowadzenie do zawinionego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Ważnym powodem uzasadniającym wystąpienie z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym może być również długotrwałe życie w rozłączeniu małżonków. Zwłaszcza, jeśli w tym czasie – mimo formalnie istniejącej wspólności majątkowej małżeńskiej – każdy z małżonków żył na własny rachunek. Rozumieć przez to należy prowadzenie samodzielnie gospodarstwa domowego, samodzielne zarządzanie zarabianymi pieniędzmi, itd.

Za ważne powody uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym sąd może uznać także inne okoliczności. Wśród najczęściej wymienianych są: podejmowanie ryzykownych lub oczywiście niekorzystnych operacji finansowych oraz trwonienie majątku. Trwonienie majątku to m.in. wydawanie znacznych kwot na alkohol, narkotyki czy hazard.

Ponieważ kodeks rodzinny i opiekuńczy nie definiuje określenia „ważne powody”, wskazane wyżej okoliczności mają jedynie charakter przykładowy. Nie można wykluczyć, że także inne sytuacje, w konkretnej sprawie, mogą zostać uznane za „ważne powody” i uzasadniać ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Przyczynienie się do powstania majątku wspólnego

Przyczyniania się do powstania majątku wspólnego nie należy utożsamiać wyłącznie z osiąganiem dochodów przez każdego z małżonków. Istotne znaczenie mają także inne starania o zaspokojenie potrzeb rodziny czy też sposób prawidłowego gospodarowania zasobami przez każdego z małżonków. Przykładowo, gdy jeden z małżonków zarabia dwa razy więcej od drugiego, ale trwoni wszystkie zarobione pieniądze na hazard –  drugi małżonek przyczynia się do powstania majątku w większym stopniu.

Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Wynika to wprost z art. 43 § 3 k.r.o.

Za przyczynienie się jednego z małżonków do powstania majątku wspólnego można uznać również przysporzenie dokonane przez członków rodziny tego małżonka. Chodzi tu np. o otrzymanie spadku, zapisu lub darowizny, których przedmioty zgodnie z wolą rozporządzającego weszły do majątku wspólnego małżonków.

Nie stanowi natomiast przyczynienia się do powstania majątku wspólnego dokonanie przez jednego z małżonków nakładów lub wydatków z majątku osobistego tego małżonka na majątek wspólny. Takie nakłady i wydatki podlegają bowiem rozliczeniu w inny sposób i na innej podstawie prawnej (art. 45 k.r.o.).

Łączne spełnienie przesłanek

Wszystkie przesłanki warunkujące ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym muszą być spełnione łącznie. Nie wystarczy zatem samo tylko przyczynienie się w większym stopniu do powstania majątku wspólnego. Muszą jednocześnie także zachodzić ważne powody uzasadniające żądanie ustalenia nierównych udziałów. Tylko łączne spełnienie przesłanek może spowodować nierówny podział majątku.

Podobnie: jeśli zachodzą ważne powody, ale stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest taki sam lub zbliżony – wniosek o nierówny podział majątku nie zostanie uwzględniony.

Nierówny podział majątku – kwestie procesowe

Uprawnionym do żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jest każdy z małżonków. Z żądaniem takim mogą wystąpić również spadkobiercy małżonka. Dotyczy to jednak tylko wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji.

Żądanie ustalenia nierównych udziałów należy zgłosić w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym może być zgłoszone jedynie przed sądem pierwszej instancji – do czasu zamknięcia rozprawy. Niedopuszczalne jest żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym po prawomocnym orzeczeniu o podziale majątku wspólnego.

Żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym teoretycznie może zostać zgłoszone także w sprawie o rozwód (lub o separację). Jednakże – mając na uwadze, że w sprawie o rozwód sąd dokonuje podziału majątku jedynie wówczas, gdy nie powoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu, a dowodzenie przesłanek ustalenia nierównych udziałów zwłokę taką na ogół mogłoby powodować – zgłoszenie żądania ustalenia nierównych udziałów w sprawie rozwodowej skutkować będzie przeważnie pozostawieniem wniosku o dokonanie podziału majątku w tym postępowaniu bez rozpoznania.

Ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym można żądać także w procesie o ustalenie. Trzeba jednak w takim wypadku wykazać interes prawny.

Żądanie ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym nie przedawnia się. Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 22 listopada 1972 r. (III CZP 83/72) roszczenie to nie ma charakteru majątkowego.

Zainteresował Cię artykuł?
Chcesz porozmawiać o swojej sprawie? Umów się na spotkanie w kancelarii lub skontaktuj się ze mną mailowo.

Zobacz dane kontaktowe